VHS-videorecorder en een zwart-wit televisie
Drie silhouetten klimmen moeizaam de steile trap op. Het onweert heftig, en bliksem verlicht de kleine wenteltrap in een nauwe toren. In het licht onderscheiden we de kleine held Willow en zijn twee vrienden, die op zoek zijn naar Koningin Bavmorda, de ontvoerder van het kind Elora Danan.
Eind jaren ’80 kijk ik met vrienden midden in de nacht naar Amerikaanse films, zoals Willow. We hebben een kleine zwart/wit televisie met een videorecorder waarop we de banden afspelen. De films zijn illegale kopieën uit de Amerikaanse bioscoop.
Explosief suikerwater
Bovenaan de trap openen ze met moeite een dikke houten deur. En daar staat ze dan: Koningin Bavmorda met al haar duistere krachten. Ze wil het licht met het kind vernietigen.
We zitten op het puntje van onze stoel. Het kleine beeld van onze zwart/wit televisie maakt de scene misschien nog dramatischer dan ooit bedacht. We drinken Pepsi, want dat is de enige westerse frisdrank die in de USSR te koop is, dankzij een bijzondere deal met het Kremlin.
Ruim tien jaar is er onderhandeld over de initiële deal. Uiteindelijk werd afgesproken dat Pepsi haar cola mocht leveren en dat de USSR die zou betalen met Wodka, want dat was stabieler in waarde dan de Russische Roebel. Al snel bleek dat de Russen meer Pepsi dronken, dan de hele wereld aan Wodka, dus PepsiCo raakte de alcohol aan de straatstenen niet kwijt. Het Kremlin wilde niet af van het zwarte suikerwater en bood aan om de rekeningen met zware wapens te betalen. PepsiCo was eerder niet kritisch geweest op het dictatoriale regime dat weinig op had met mensenrechten en hapte ook nu toe. Terwijl het suikerwater-concern miljoenen betaalde om Michael Jackson een keurig imago aan de “New Generation” te laten verkopen, begon ze achter de schermen een link handeltje in wapens. PepsiCo verkocht tientallen oorlogsschepen, waaronder bijna twintig onderzeeboten, een kruiser en diverse fregatten.
Koorsynagoge van Kharkiv
Koningin Bavmorda weet de magische vrienden van Willow uit te schakelen en richt zich vervolgens op het kind. Net voordat ze haar slag kan slaan duikt Willow op. Klein, bevend en onzeker, maar vastbesloten om het kind te beschermen.
We kijken de films in de monumentale Koorsynagoge van Kharkiv. Gebouwd in 1867 en door de communisten als gebedshuis gesloten in 1923. Daarna werd het een buurthuis, een bioscoop en tenslotte een sport-complex.
Als ik er films kijk is het net weer een Synagoge, want dankzij de Perestroika mag dat weer. Het is ook de reden dat ik daar zit. Ik train Karate in een sportschool en wij zijn gevraagd om de Synagoge ’s nachts als vrijwilliger te bewaken.
Indoctrinatie via schoolboeken en kranten
De bewaking van de opnieuw geopende Synagoge is nodig, omdat een groot deel van de bevolking een vijandige houding heeft ten opzichte van Joden. Het sluimerende antisemitisme wordt na de tweede wereldoorlog door de communisten gebruikt om de rest van het land bij elkaar te houden. In schoolboeken en kranten worden Joden ervan beticht kosmopolitisch te zijn en te heulen met het westen. Zionisme is het nieuwe kwaad. In officiële documenten hebben we een andere nationaliteit, waardoor discriminatie bij bijvoorbeeld sollicitaties en in het onderwijs mogelijk is. Joodse schrijvers en dichters worden verbannen of opgesloten. Als je de bevolking tientallen jaren op subtiele manier op school en via de media met leugens leert dat Joden de bron zijn van alle ellende, dan is de vijandigheid ten opzichte van de Joodse bevolkingsgroep niet vreemd.
Weer een levende gemeenschap
De Koorsynagoge in Kharkiv bewaakte ik gedurende mijn laatste jaren in de USSR. Ik zag er veel Amerikaanse films, maar leerde er ook wat Hebreeuws en vooral het alfabet. En die kennis kwam later goed van pas. De Synagoge brandde uiteindelijk in 1998 na brandstichting alsnog af, maar werd volledig gerestaureerd. In 2022 werd het gebouw beschadigd door Russische bombardementen. De Koorsynagoge is door vrijwilligers van de gemeenschap inmiddels weer volledig hersteld.
Mijn persoonlijke reis in liederen
In Delft en Helmond vertel ik hoe mijn reis vanuit het oosten van Oekraïne naar Nederland eruitzag. Ik trok van het donker naar het licht. Och, wat hou ik toch van dit land met haar lachende mensen en het mooiste feest ter wereld. Ik zing liederen die deels in mijn hart geprogrammeerd werden toen ze thuis gezongen werden. Het glas is altijd half vol, dus op het leven!
ZEG NEE
Vorige week speelde ik mijn anti-oorlogsvoorstelling Zij zagen Oorlog vier keer. Bijna 900 kilometer reisde ik ervoor. Ik speelde op prachtige plekken in Nederland en België, waar ik vele vrijwilligers ontmoette. En ook veel publiek. Het waren ontzettend fijne bijeenkomst met veel warmte, empathie en compassie.
En er waren nagesprekken, waarin het ook ging over rode lijnen en gele linten. De uitspraak die bij mij na bleef galmen ging over bewapening: “We moeten sneller NEE zeggen als landen en groeperingen zich bewapenen. We hadden op moeten staan toen de terreurgroep in Gaza de waterleiding uit de grond haalde en ombouwde tot raketwerpers. Maar we lieten het gebeuren en maakten zo deze oorlog mogelijk.”
Zij zagen Oorlog is dit jaar nog te ervaren in Helmond.
De opbrengsten van alle voorstellingen dit jaar en volgend jaar zijn bestemd voor de Rendieren van Sinterklaas. Tussen 6 december en half januari gaan deze vrijwilligers daar (wees)kinderen in Oekraïense oorlogsgebieden een dag van hun leven mee bezorgen. We zullen daar in deze nieuwsbrief uitgebreid verslag van doen. Attendeer vrienden en bekenden erop als ze dit willen volgen, want dan kunnen ze zich op de nieuwsbrief abonneren.